Το Θερινό Σχολείο Τζουμέρκων (ΘΕΣΤ) διεξάγεται για δέκατη φορά φέτος, ξεπερνώντας τις δυσκολίες, χάρη στη σταθερή προσήλωσή του να αναδείξει τα προβλήματα των ορεινών κοινοτήτων , που τα τελευταία χρόνια ακολουθούν φθίνουσα πορεία, παρά τις δυνατότητες που έχουν.
Το ΘΕΣΤ από το ξεκίνημά του είχε ως στόχο να αποτελέσει ένα διεπιστημονικό εργαστήριο πάνω στα ζητήματα της ορεινότητας, φέρνοντας σε άμεσο διάλογο την πανεπιστημιακή κοινότητα με τις ανάγκες, προοπτικές και πολιτισμικές εκφάνσεις των ορεινών κοινοτήτων.
Στην επετειακή, 10η διοργάνωση, αναδεικνύεται η πέτρα ως ερευνητικός άξονας μέσα από τον οποίο διερευνώνται οι σχέσεις ανθρώπου, φύσης και πολιτισμού, εντός του ορεινού τοπίου της Ηπείρου και ευρύτερα της Πίνδου.
Το ΘΕΣΤ είναι μια δυναμική διοργάνωση παραγωγής γνώσης, κοινωνικής ανταπόδοσης και καλλιέργειας κοινωνικού κεφαλαίου. Πρόκειται πραγματικά για ανταλλαγή αξίας, εκεί όπου η ομάδα του ΘΕΣΤ συναντά υπέροχους ανθρώπους και μελετά το θεματικό αντικείμενο στο φυσικό του χώρο. Ο σχεδιασμός είναι τέτοιος που ο ορεινός χώρος και οι άνθρωποί του δεν φιλοξενούν απλώς μια επιστημονική συνάντηση. Συμμετέχουν δημιουργικά στη διοργάνωσή του τόσο πανεπιστημιακά τμήματα ( Τμήμα Ιστορίας , Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Τμήμα Φιλολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, Τμήμα Ιστορίας και Εθνολογίας του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης, Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του Εθνικού Μετσοβίου Πανεπιστημίου, Τμήμα Εικαστικών Τεχνών και Επιστημών της Τέχνης, Καλών Τεχνών του
Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, Εργαστήριο Στρατηγικού Σχεδιασμού και Διεπιστημονικής Κριτικής (Critical Strategies Interdisciplinary Studio – CRISIS) του Τμήματος Αρχιτεκτόνων Μηχανικών της Πολυτεχνικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, Εργαστήριο Γλώσσας, Λαογραφίας και Πολιτισμού / Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, Ινστιτούτο Νησιωτικών και Ορεινών περιοχών της Μεσογείου/Κύπρος) όσο και η τοπική αυτοδιοίκηση (Περιφέρεια Ηπείρου, Δήμος Βορείων Τζουμέρκων,Περιφερειακή Ένωση Δήμων (ΠΕΔ) Ηπείρου), αλλά και επαγγελματικών και Πολιτιστικών Συλλόγων (Επιμελητήριο Ιωαννίνων, Σύνδεσμοι Συρρακιωτών Ιωαννίνων και Πρέβεζας, Κτηνοτροφικός Σύλλογος Συρράκου «Ο Γαλαρόκαμπος», Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης «Θ. Παπαγιάννης»).
Το ΘΕΣΤ εστιάζει στη θεωρητική επεξεργασία και συζήτηση θεμάτων που σχετίζονται με την οργάνωση του χώρου και τα προβλήματα που ανέκυψαν τα τελευταία χρόνια. Πιο συγκεκριμένα θα γίνουν εισηγήσεις σε τέσσερις άξονες: 1. Η συγκρότηση του οικιστικού και παραγωγικού χώρου (βοσκοτόπια, δίκτυα μεταφοράς, λιθοδομές όπως αναβαθμίδες, μαντριά, κ.α.). 2. Η κοινωνική συγκρότηση του χώρου και η τελετουργική χρήση του
(πλατείες, χοροστάσια, βρύσες, γεφύρια).3. Πέτρα και τέχνη (λιθογλυπτική, γλυπτική, αφηγήσεις, λογοτεχνία). 4.Τεχνολογία και τουρισμός: Ανακαλύπτοντας τα βουνά. Απειλή ή
ευκαιρία;
Τα θέματα θα αναπτυχθούν από διακεκριμένους πανεπιστημιακούς καθηγητές, καθώς και από εγνωσμένης αξίας ερευνητές κορυφαίων ερευνητικών κέντρων. Αφετηρία του προβληματισμού είναι η διεπιστημονική οπτική. Για τον λόγο αυτό οι διδάσκοντες/ ουσες προέρχονται από διαφορετικές επιστήμες, που όμως εργάζονται συνεργατικά. Επιπλέον, συμμετέχουν τεχνίτες, επαγγελματίες και ιστοριοδίφες που μεταφέρουν την τοπική γνώση και τη μνήμη, με αποτέλεσμα να συναντηθεί η επιστημονική γνώση με την εμπειρία και την άυλη πολιτιστική κληρονομιά.
Πέρα από τη διδασκαλία , το ΘΕΣΤ θεωρεί τη διεξαγωγή έρευνας και άσκησης ως συστατικό στοιχείο της λειτουργίας του. Οι συμμετέχοντες / ουσες, με επικεφαλής τους καθηγητές/ τριες θα μεταβούν για επιτόπια έρευνα σε χωριά, με σκοπό να διερευνήσουν όσα διδάχτηκαν.
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΡΕΥΝΑΣ
A΄ Έναρξη
Συνεδριακό Κέντρο Συρράκου «ΚΩΣΤΑΣ ΚΡΥΣΤΑΛΛΗΣ»
Κυριακή, 24 Αυγούστου 2025
18.00 –18.30 Έναρξη εργασιών, χαιρετισμοί
Εισηγήσεις – Κεντρικές ομιλίες
18:30-18.50 Ευάγγελος Αυδίκος, ομ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας
Θέμα: Οριοθετώντας το μαγικό και το μαγικό. Το παράδειγμα του Συρράκου.
18:50–19:20 Ε. Τσακανίκα, Δρ. Πολιτικός Μηχανικός ,Αναπληρώτρια Καθηγήτρια,
Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο.
Θέμα: Η Αρχιτεκτονική του ξύλου και της πέτρας στην Ήπειρο.
19.20–19.40 Φάνης Δασούλας, Ε.ΔΙ.Π., Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων.
Θέμα: Οι κοιλάδες γύρω από τον Λάκμο: Φυσικό περιβάλλον, πολιτισμικό
τοπίο, ιστορικές εμπειρίες.
19.40- 20.00 Συζήτηση
21.00 Δείπνο
Β΄. Εργαστήρια(Workshops)
Δευτέρα, 25 Αυγούστου 2025
Πρώτο Εργαστήριο, πρωΐ Τρίτης
Ενότητα : Η συγκρότηση των οικιστικού και παραγωγικού χώρου (βοσκοτόπια, δίκτυα μεταφοράς, λιθοδομές όπως αναβαθμίδες, μαντριά, κ.α.).
9:30–9:50 π.μ., Νίκος Πατσαβός, Αναπληρωτής Καθηγητής, Πρόεδρος Τμήματος
Αρχιτεκτόνων Μηχανικών Παν. Ιωαννίνων, Διευθυντής Ερευνητικού
Εργαστηρίου CRISIS.
Θέμα: Η Μελέτη της Παράδοσης στον Νεοελληνικό Αρχιτεκτονικό
Λόγο. Χρήσεις και Καταχρήσεις.
9.50- 10.10 π.μ. , Μιχάλης Βραχνάκης, Καθηγητής, Τμήμα Δασολογίας,
Επιστημών Ξύλου και Σχεδιασμού του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας
Καλλιόπη Στάρα,
Θέμα: Η αρχή της ιστορικότητας στη διαχείριση των λιβαδικών
Οικοσυστημάτων.
9.50- 10.10 π.μ., Φάνης Δασούλας , Ε.ΔΙ.Π., Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων
Θέμα: Ορεινοί βοσκότοποι: Η Οικονομική, Οικιστική και Θεσμική
τους σημασία στο πλαίσιο των κοινωνιών της μεγάλης κτηνοτροφίας.
10.10-10.30 π.μ., Μαρία Μπαλοδήμου, Δρ. Αρχιτέκτονας Μηχανικός, Ε.ΔΙ.Π. Σχολή
Αρχιτεκτόνων Μηχανικών, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο.
Θέμα: Οι μετακινήσεις και το οδικό δίκτυο της Ηπείρου πριν τον
20ο αιώνα. Μία ιστορική ανασκόπηση
10.30- 10.50 πμ., Παρέμβαση: Σπύρος Νταλαούτης, ιστοριοδίφης
Ηλίας Μπαλάφας, πρόεδρος κτηνοτρόφων
10.50- 11.10 π.μ., Συζήτηση
11.10- 12.10 μμ, Συζήτηση ανά ομάδες
12.10- 13.00 μμ, Παρουσίαση απόψεων των ομάδων
13.30μμ, Γεύμα
Δεύτερο Εργαστήριο , απόγευμα Δευτέρας
- Ενότητα : Η κοινωνική συγκρότηση του χώρου και η τελετουργική χρήση του (πλατείες, χοροστάσια, βρύσες, γεφύρια).
5.45.- 6.05 μ.μ., Γιώργος Σμύρης, τ. Αναπληρωτής Καθηγητής Ιστορίας της
Αρχιτεκτονικής κληρονομιάς, Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του
Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.
Θέμα: λίθος = ειλικρίνεια – αλήθεια… vs άλλοθι
6.05- 6.25 μ.μ., Βασίλης Δαλκαβούκης, Καθηγητής Εθνογραφίας του Ελλαδικού Χώρου,
Τμήμα Ιστορίας και Εθνολογίας Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης .
Τάσος Σούλτης, Δικηγόρος, Μάστερ Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο
Θράκης/Τμήμα Ιστορίας και Εθνολογίας.
Θέμα: Τόποι, τοπία και ετεροτοπίες στον ορεινό χώρο: από τον βιωμένο
τόπο στην ετεροτοπία του «παραδοσιακού» οικισμού.
6.25-6.45 μ.μ., Ανδρομάχη Οικονόμου, Διευθύντρια Ερευνών Κέντρου Έρευνας
της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών.
Θέμα: Ο ορεινός χώρος ως υλική και άυλη πολιτιστική κληρονομιά.
6.45- 7.00μ.μ., Διάλειμμα
7.00-7.20μ.μ., Μαριάνθη Καπλάνογλου, Καθηγήτρια Λαογραφίας, Τομέας
Βυζαντινής Φιλολογίας και Λαογραφίας, Τμήμα Φιλολογίας,
Φιλοσοφική Σχολή ΕΚΠΑ.
Θέμα: «Όποιος γίνεται πρόβατο τον τρώει ο λύκος»: ο παραδειγματικός
μύθος των ορεινών κοινοτήτων, διαχρονία και συγκειμενοποίηση.
7.20- 7.40μ.μ., Μαρία Μπαλοδήμου, Δρ. Αρχιτέκτονας Μηχανικός, Ε.ΔΙ.Π. Σχολή
Αρχιτεκτόνων Μηχανικών, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο.
Θέμα: Τα καλντερίμια και η μεταλλαγή τους στο χρόνο
7.40-8.00μμ, Παρεμβάσεις
8.00- 8.40μμ, Συζήτηση ανά ομάδες
8.40 -9.20μμ, Παρουσίαση απόψεων των ομάδων
Τρίτη, 26 Αυγούστου 2025
Τρίτο Εργαστήριο, πρωί Τετάρτης
Ενότητα : Πέτρα και τέχνη (λιθογλυπτική, γλυπτική, αφηγήσεις, λογοτεχνία)
9.30- 9.50 π.μ., Παναγιώτης Κωστούλας, Αρχιτέκτονας (Παν. Πατρών), MSc ΕΜΠ,
ιδρυτικό μέλος ομάδας Μπουλούκι.
Ιωάννα Ντούτση, Χημικός Μηχανικός MSc ΕΜΠ, Υπ.Διδάκτωρ
Τμήματος Ιστορίας Ιονίου Πανεπιστημίου, μέλος ομάδας Μπουλούκι.
Θέμα: Τα ασβεστοκάμινα της Ηπείρου.
10.10- 10.30 π.μ., Μαριάνθη Καπλάνογλου, Καθηγήτρια Λαογραφίας, Τομέας
Βυζαντινής Φιλολογίας και Λαογραφίας, Τμήμα Φιλολογίας,
Φιλοσοφική Σχολή ΕΚΠΑ.
Θέμα: «Της Άρτας το γιοφύρι» στον αφηγηματικό λόγο των
γυναικών: μία επανεξέταση του τραγουδιού της «εντοιχισμένης
συζύγου».
10.30- 10. 50π.μ., Ευάγγελος Αυδίκος, Ομ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.
Θέμα: Η γυναίκα του Λοτ και η τιμωρητική χρήση της πέτρας στις
αφηγήσεις.
10.50 -11.00π.μ., Θανάσης Πόραβος, λιθοξόος
Θέμα: Λιθογλυπτική και πλακοσκεπές. Αφηγήσεις ενός μάστορα.
- 00- 11.10 π.μ, Παρεμβάσεις
11.10- 11.25π.μ, Συζήτηση
11.30- 12.00, Γιώργος Σμύρης, τ. Αναπληρωτής Καθηγητής Ιστορίας της
Αρχιτεκτονικής κληρονομιάς, Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών
του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.
Θέμα: Περιπατητική ανάγνωση εφαρμογών της λιθοδομής σε
ανθρωπογενείς δημιουργίες.
12.00-13.00μμ., Συζήτηση ανά ομάδες
13.00- 13.40μμ, Παρουσίαση απόψεων ομάδων
14.00μμ, Γεύμα
Τέταρτο Εργαστήριο, απόγευμα Τρίτης
Ενότητα : Τεχνολογία και τουρισμός: Ανακαλύπτοντας τα βουνά. Απειλή ή ευκαιρία;
6.00-6.20 μ.μ., Χρήστος Παπακώστας, Αναπληρωτής Καθηγητής Λαογραφίας και
Ελληνικού Παραδοσιακού Χορού Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής
Εκπαίδευσης Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.
Αριστούλα Τόλη, Υποψήφια διδακτόρισσα, Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής
Εκπαίδευσης/ Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων.
Θέμα: «Βουνίσια» και «Καμπίσια». Χορευτικά «μαστορέματα» και
πρακτικές «αυθεντικο-ποίησης».
6.20-6.40 μ.μ., Ανδρομάχη Οικονόμου, Διευθύντρια Ερευνών Κέντρου Έρευνας
της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών.
Θέμα: Τα βουνά ως τουριστικός προορισμός. Τοπικές κοινότητες
και βιώσιμη ανάπτυξη. Μια εθνογραφική-ανθρωπολογική
προσέγγιση
6.40.-7.00 μμ., Παναγιώτης Κωστούλας, Αρχιτέκτονας (Παν. Πατρών), MSc ΕΜΠ,
ιδρυτικό μέλος ομάδας Μπουλούκι.
Ιωάννα Ντούτση, Χημικός Μηχανικός MSc ΕΜΠ, Υπ.Διδάκτωρ
Τμήματος Ιστορίας Ιονίου Πανεπιστημίου, μέλος ομάδας Μπουλούκι.
Θέμα: Μαρτυρίες από τους τελευταίους παραδοσιακούς πετράδες των
Τζουμέρκων.
7.00-7.20 μμ., Απόστολος Κατσίκης,
Θέμα: Συνάδει η εγκατάσταση Υδροηλεκτρικών έργων με το φυσικό-
πολιτισμικό περιβάλλον των Τζουμέρκων; Προβληματισμοί στο πλαίσιο της
βιώσιμης ανάπτυξης.
7.20-7.40μμ. Κωνσταντίνος Μποντίλας, Μηχανολόγος Μηχανικός, Πολυτεχνική
Σχολή, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, Απόφοιτος ΔΠΜΣ ΕΜΠ –
Περιβάλλον και Ανάπτυξη των Ορεινών Περιοχών.
Θέμα: Smart-Πέτρα: Εφαρμογή συστημάτων ΑΠΕ σε παραδοσιακό
κτίριο της Βοβούσας ως πρότυπο ενεργειακής αναβάθμισης για
ορεινούς οικισμούς.
7.40- 8.00 μμ, Βαΐτσης Γιώργος, Ειδικός Σύμβουλος Δημάρχου Βορείων
Τζουμέρκων.
Η Θέμα: Στρατηγική του Δήμου Βορείων Τζουμέρκων για την Ανάπτυξη
και Διαχείριση Έργων Α.Π.Ε.: Προστασία Περιβάλλοντος και
Αειφόρος Ανάπτυξη.
8.00- 8.40 μμ. Συζήτηση ανά ομάδες
8.40- 9.30 μ.μ., Παρουσίαση απόψεων ομάδων
Γ. Επιτόπια Έρευνα, 10πμ-13μμ.
Τετάρτη( 27 Αυγούστου 2025) και Πέμπτη (28 Αυγούστου 2025)
Τετάρτη, 27 Αυγούστου 2025, 8:30-9:30 π.μ., Θεωρητική και μεθοδολογική συζήτηση (ενημέρωση από τους επιστημονικούς υπευθύνους των ομάδων).
Προσοχή:
1.Οι κοινότητες για την επιτόπια έρευνα θα είναι ανάμεσα στις : Βαθύπεδο, Καλαρρύτες, Ματσούκι, Πράμαντα, Συρράκο.
2.Οι ομάδες και το πεδίο έρευνας για καθεμία θα ανακοινωθεί στο Συρράκο.
Το απόγευμα της Τετάρτης ελεύθερο
Όμως
Τετάρτη, 27 Αυγούστου 2025, ώρα 19.00μμ-21.00 μμ
Βιωματικό εργαστήριο με τίτλο, προαιρετικό.
Εργασία Σύνθεσης: Ένα βιωματικό εργαστήριο για την αξιοποίηση της πέτρας ως εργαλείο αυτογνωσίας, 18.30- 8.00μμ
Συντονίστρια: Γεωργία Γκαντώνα, Επίκουρη καθηγήτρια Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Τμήμα Ψυχολογίας Πανεπιστημίου Ιωαννίνων
8.00-8.30μμ «Ξερολιθιά|», προβολή ντοκιμαντέρ του Στέλιου Χαραλαμπόπουλου, προαιρετική
Λαϊκό γλέντι, Συρράκο, Πέμπτη, 28 Αυγούστου 2025, ώρα 9μμ.
Παρασκευή 29 Αυγούστου 2025
9.30-9.50 π.μ. Σταυρούλα- Βίλλυ Φωτοπούλου, Διευθύντρια Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς Υπουργείου Πολιτισμού.
Θέμα: Τέχνες της Πέτρας και Δημόσιες Πολιτικές: Από τα Μνημεία στους Ανθρώπους.
13.00 μ.μ., Παρουσίαση των ερευνητικών πορισμάτων από τις ομάδες
13.30 μ.μ. Λήξη εργασιών, αποχώρηση