Παρασκευή, 15 Μαρτίου 2013 16:15

Γκρέκο Μασκαρά! (Της Κατερίνας Λαμπρακοπούλου)

Κέφι, χορός, τραγούδι, γέλιο, ξεφάντωμα, μεταμφίεση. Αυτές είναι οι πρώτες λέξεις που έρχονται στο μυαλό καθενός στο άκουσμα της λέξης «καρναβάλι». Μέσα από διάφορα τοπικά έθιμα μασκαρέματος και σατιρικών δράσεων, ο εορτασμός των αποκριών σηματοδοτεί για την πλειοψηφία του κόσμου ένα διήμερο διασκεδαστικής παρέκβασης από την καθημερινότητα και για τα θρησκευτικά δεδομένα την έναρξη μιας περιόδου αυτοσυγκράτησης μέχρι την έλευση του Πάσχα.

(Της Κατερίνας Λαμπρακοπούλου- Υποψήφια διδάκτωρ του Τμήματος Επικοινωνίας και ΜΜΕ (Πανεπιστήμιο Αθηνών)

Παρ’ όλα αυτά, συνδυάζοντας τα ιστορικά δεδομένα που ξεκινούν από την εποχή της διονυσιακής λατρείας με τη θεωρία του Ρώσου θεωρητικού Μιχαήλ Μπαχτίν και τις διάφορες κριτικές στο έργο του, μπορούμε να εντοπίσουμε την κοινωνικοπολιτική σημασία μιας λαϊκής παράδοσης που με το πέρασμα των χρόνων έχει αποκτήσει διαφορετική μορφολογική έκφραση, αλλά και σημασιολογική αξία.

Ο Μπαχτίν, σχολιάζοντας το έργο του Γάλλου αναγεννησιακού συγγραφέα Ραμπελαί, αναφέρεται στο καρναβάλι ως μία κατάσταση απελευθερωτική για τους συμμετέχοντες, λόγω της δυνατότητας που παρέχει για απόλυτη ελευθερία του λόγου, για αναστολή της ιεραρχικής δομής, των φόβων, των νόμων και για στηλίτευση των θεσμών. Το καρναβάλι, για το Ρώσο φιλόσοφο, αποτελεί μία βαλβίδα απελευθέρωσης της αρνητικής καταστροφικής ενέργειας της κοινωνικής διαμαρτυρίας, μια μορφή καρικατούρας της αντισυστημικής κουλτούρας, που δημιουργεί στους συμμετέχοντες την αίσθηση του ανήκειν σε μία δυνάμει αντιεξουσιαστική συλλογικότητα.

Ο εποικοδομητικά δημιουργικός, κοινωνικός ρόλος του καρναβαλιού δεν εξαντλείται, όμως, μόνο στη δυνατότητα αναζήτησης μιας μη ρυθμιζόμενης, μη αλλοτριωμένης επικοινωνίας, αλλά, κατά τον Μπαχτίν, συμπεριλαμβάνει τη βίωση μιας μορφής αλληλεγγύης, η οποία προκύπτει από την κοινή συμμετοχή σε ενός είδους «εξέγερση», καθώς και από την άρση των αποστάσεων μεταξύ των ατόμων μέσω της αποπροσωποποίησης που προσφέρει η χρήση των καρναβαλικών μασκών.

Με ερέθισμα τη θεωρητική τοποθέτηση του Μπαχτίν και με κριτική ματιά προς το σύγχρονο τρόπο εορτασμού του καρναβαλιού διαπιστώνει κανείς πολλές διαφοροποιήσεις σε οικονομικό, κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο, που διαστρεβλώνουν την στόχευση της σάτιρας και απισχνάνουν τις δυνατότητες της μάζας των καρναβαλιστών.

Για να γίνω πιο σαφής, οι απόκριες υπακούουν πλέον απόλυτα στους κανόνες της εμπορευματοποίησης και της κερδοσκοπίας. Το πλήθος δεν ξεχύνεται στους δρόμους και στις πλατείες σε ένα πλαίσιο ελεύθερης έκφρασης, καταπάτησης των ταμπού και σατιρισμού των καταπιεστικών αρχών. Αντιθέτως, μασκαρεύεται με στολές φανταχτερές- τις οποίες συνήθως χρυσοπληρώνει- και είτε συμμετέχει στις καθιερωμένες παρελάσεις, είτε συνωστίζεται στα κέντρα διασκέδασης, καταναλώνοντας άφθονο αλκοόλ, βοηθώντας κατ’ αυτόν τον τρόπο στη στήριξη του φιλελεύθερου οικονομικού μοντέλου.

Έχοντας χάσει η μορφή του καρναβαλιού τον χαρακτήρα της ως διαμαρτυρία, δηλαδή ως κάτι εξαιρετικό και εναλλακτικό, έχει καταστραφεί και η ηθική του σημασία, η αυθεντική μαζική κοινωνική δημιουργικότητα. Οι λόγοι για αυτό είναι τόσο το γεγονός πως η στόχευση είναι πλέον το θέαμα, όσο και το φαινόμενο η σύγχρονη καταναλωτική κοινωνία να μοιάζει με ένα τεράστιο καρναβάλι, στο οποίο τα πρόσωπα ταυτίζονται με τα προσωπεία τα οποία φορούν για τις ανάγκες των ρόλων που παίζουν στην καθημερινή τους ζωή.

Επικεντρώνοντας την προσοχή μας περισσότερο στα τελευταία χρόνια στη χώρα μας, είναι εμφανής η κυνική και μηδενιστική στάση των πολιτών απέναντι στο πολιτικό σύστημα, ώστε δεν υπάρχουν πλέον αρχές για να αποκαθηλωθούν μέσα από την καρναβαλική σάτιρα. Αν και δε λείπουν οι πολιτικές αναφορές από ορισμένα καρναβαλικά πληρώματα, η πολιτική έχει αποδομηθεί και έχει περιέλθει σε τέτοιο βαθμό αυτογελοιοποίησης, που δε λογίζεται ως «επαναστατική» η όποια σαρκαστική αναφορά σε αυτήν. Οι υβριστικές εκφράσεις για τα πολιτικά πρόσωπα, οι ισοπεδωτικές απόψεις για τη λειτουργία των θεσμών και η χρήση αόρατων προσωπείων αποτελούν καθημερινό φαινόμενο στην Ελλάδα, με αποτέλεσμα να μη μένουν πολλά για να σατιρίσει κανείς σε ένα καρναβαλικό πλαίσιο.

Αυτό, επομένως, που χαρακτηρίζει σήμερα το καρναβάλι είναι η χωρίς όρια διασκέδαση. Σαφώς και δεν υπάρχει κάτι το ηθικά μεμπτό σε αυτό. Ίσως, όμως, θα ήταν σκόπιμο να μας προβληματίσει μήπως- εκτός από τα έθιμά μας- μείνει και η ζωή μας εκτός περιεχομένου.

  1. ΡΟΗ-ΕΙΔΗΣΕΩΝ
  2. ΔΗΜΟΦΙΛΕΣΤΕΡΑ

title1 -- Διαβάστε επίσης... --

Στήλες

Κοινωνία

20 Νοεμβρίου 2026
Συνελήφθη προχθές (18-11-2026) το πρωί στην Πρέβεζα από αστυνομικούς του Τμήματος Τροχαίας Πρέβεζας ημεδαπός, στο πλαίσιο της αυτόφωρης διαδικασίας, που κατηγορείται για κλοπή. Ειδικότερα, ο
20 Νοεμβρίου 2026
Πραγματοποιήθηκε το απόγευμα της Τετάρτης η Γενική Συνέλευση της Ένωσης Γονέων και Κηδεμόνων Πρέβεζας, στην αίθουσα συνεδριάσεων του Εργατικού ...
20 Νοεμβρίου 2026
Στην τελική ευθεία είναι η υλοποίηση του Κέντρου Ημέρας Ολικής Φροντίδας Ψυχικής Υγείας (Κ.Η.Ο.Φ.) για άτομα με άνοια/Alzheimer και συναφείς ...
20 Νοεμβρίου 2026
Η Ομοσπονδία Αγροτικών Συλλόγων Νομού Πρέβεζας καλεί τους αγρότες, τους κτηνοτρόφους, τους μελισσοκόμους και τους αλιείς να δυναμώσουν τη συλλογική ...
20 Νοεμβρίου 2026
Η δημοτική επιτροπή του Δήμου Πρέβεζας ενέκρινε στη χθεσινή της συνεδρίαση, τετράμηνη οριακή παράταση προθεσμίας εκτέλεσης του έργου ...

Πολιτική

16 Νοεμβρίου 2026
Την παρακάτω ανακοίνωση εξέδωσε η οργάνωση του ΠΑΣΟΚ στην Πρέβεζα: Το Πολυτεχνείο δεν είναι μόνο μνήμη. Είναι χρέος κάθε δημοκρατικού πολίτη. Το ...
16 Νοεμβρίου 2026
Την παρακάτω ανακοίνωση εξέδωσε Συντονιστική Επιτροπή της ΕΛ.Α.Σ. Πρέβεζας: Η Συντονιστική Επιτροπή της ΕΛ.Α.Σ. Πρέβεζας τιμά την επέτειο της ...
11 Νοεμβρίου 2026
Την προστασία προστασία των Πηγών Αγίου Γεωργίου και επανεξέταση της υδρομάστευσης στο έργο ύδρευσης Πρέβεζας -Άρτας-Λευκάδας, έθεσε με Ερώτηση στη ...
10 Νοεμβρίου 2026
Στην Πρέβεζα ολοκλήρωσε την περιοδεία του στην Ήπειρο ο πρόεδρος της Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης Αλέξης Τσίπρας, πραγματοποιώντας σειρά επαφών ...

Αθλητισμός

20 Νοεμβρίου 2026
Η αγωνιστική βραδιά απλώνεται από τα γήπεδα της Νορβηγίας μέχρι το ΣΕΦ, με ενδιάμεσους σταθμούς τη Bundesliga και τη La Liga. Τέσσερα παιχνίδια ...
19 Νοεμβρίου 2026
Τέσσερις αναμετρήσεις από διαφορετικές διοργανώσεις δίνουν ξεχωριστό ενδιαφέρον στην Πέμπτη. Ο Παναθηναϊκός αναζητά αντίδραση στο Κάουνας, η ...
18 Νοεμβρίου 2026
Ο ΠΑΣ Πρέβεζα λύγισε τον ΠΑΣ Γιάννινα στη διαδικασία των πέναλτι με 3-1, μετά το 0-0 της κανονικής διάρκειας, και πανηγύρισε μια σπουδαία πρόκριση ...
18 Νοεμβρίου 2026
Το σημερινό πρόγραμμα συνδυάζει το EuroCup με ποδόσφαιρο από τη Βραζιλία μετά τα μεσάνυχτα. Ο Άρης υποδέχεται τη Λε Μαν έχοντας ανεβάσει τις ...

Πολιτισμός

17 Νοεμβρίου 2026
«ΝΑΖΑ» των Γιουβάλ Αβραχάμ και Ρέιτσελ Σζορ Ημέρα προβολής: 18 Νοεμβρίου 2026 Πολιτιστικό Κέντρο Δήμου Πρέβεζας Ώρα έναρξης: 21:00 Είσοδος Γενική είσοδος: 6 ευρώ Φοιτητές: 4 ευρώ
09 Νοεμβρίου 2026
«Όταν έρθει το Φθινόπωρο» του Φρανσουά Οζόν Ημέρα προβολής: 11 Νοεμβρίου 2026 Πολιτιστικό Κέντρο Δήμου Πρέβεζας Ώρα έναρξης: 21:00 ...
29 Οκτωβρίου 2026
Η Κινηματογραφική Λέσχη Πρέβεζας ξεκινά τις χειμερινές της προβολές και σας προσκαλεί σε ένα νέο ταξίδι γεμάτο εικόνες, συναισθήματα, εκπλήξεις και ...
30 Οκτωβρίου 2026
Ο Δήμος Πρέβεζας και η Εταιρεία Συγγραφέων στο πλαίσιο της συνεργασίας τους για μια σειρά δράσεων εν όψει της εκατονταετίας (1928-2028) από τον ...
27 Οκτωβρίου 2026
Η φωτογραφική ομάδα ΚΑΔΡΩ παρουσιάζει την ετήσια έκθεσή της με τίτλο "10 little projects", μια συλλογική εξερεύνηση γύρω από τη δυναμική της εικόνας ...